Η περίοδος ακμής της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας κράτησε περίπου δύο αιώνες (1ο και 2ο μ.Χ.). Από τις αρχές του 3ου αιώνα μ.Χ. όμως τη μακρόχρονη ρωμαϊκή ειρήνη άρχισαν να κλονίζουν εσωτερικά και εξωτερικά γεγονότα, που απείλησαν ακόμη και τη διάλυση του κράτους. Συγκεκριμένα:
Γειτονικοί λαοί, οι Γότθοι στο βορρά και οι Πέρσες στην ανατολή, παραβίαζαν τα σύνορα, λεηλατούσαν τις ακριτικές επαρχίες και έκλειναν τους δρόμους του εμπορίου.
Ο στρατός είχε γίνει παντοδύναμος. Οι στρατιωτικές δυνάμεις, αντί να φρουρούν τα σύνορα, στασίαζαν ή συγκρούονταν μεταξύ τους και συχνά όριζαν ή καταργούσαν τους αυτοκράτορες.
Κάποιες ακριτικές επαρχίες της Ανατολής αποσχίστηκαν από την αυτοκρατορία και έκαναν δικά τους κράτη.
Οι σκληροί διωγμοί κατά των Χριστιανών προκαλούσαν τη δυσαρέσκεια των πιστών της νέας θρησκείας για το ρωμαϊκό κράτος και έντονο διχασμό ανάμεσα σε αυτούς και τους οπαδούς των άλλων θρησκειών.

Ο αυτοκράτορας Διοκλητιανός προσπάθησε να αντιμετωπίσει αυτά τα προβλήματα με το σύστημα της τετραρχίας. Χώρισε δηλαδή την αυτοκρατορία σε τέσσερις μεγάλες περιφέρειες, δύο στην Ανατολή, δύο στη Δύση, και όρισε για καθεμιά το δικό της άρχοντα, με αυξημένες εξουσίες.

Το σύστημα αυτό επανέφερε ηρεμία και τάξη στο εσωτερικό του κράτους και ασφάλεια στα σύνορα από τις εχθρικές επιδρομές.

Δεν κράτησε όμως πολύ. Μετά την παραίτηση του Διοκλητιανού, οι τέσσερις συνάρχοντες, που αυτός είχε ορίσει, ο Κωνσταντίνος, και ο Μαξέντιος στη Δύση, ο Λυκίνιος και ο Γαλέριος στην Ανατολή, συγκρούστηκαν μεταξύ τους. Νικητές από τις εμφύλιες αυτές διαμάχες βγήκαν ο Κωνσταντίνος και ο Λικίνιος.

Για να δώσουν τέλος στην αναστάτωση που είχαν προκαλέσει οι διωγμοί κατά των Χριστιανών, οι δύο συναυτοκράτορες υπέγραψαν στο Μεδιόλανο της Ιταλίας το Διάταγμα της ανεξιθρησκίας, το 313 μ.Χ. Σύμφωνα με αυτό, κάθε πολίτης της αυτοκρατορίας μπορούσε να λατρεύει όποιο θεό θέλει. Έτσι ο δρόμος για την εξάπλωση του Χριστιανισμού άνοιξε.
Λίγα χρόνια αργότερα (324 μ.Χ.), ο Κωνσταντίνος και ο Λικίνιος συγκρούστηκαν στην Αδριανούπολη. Νικητής από αυτή την εμφύλια διαμάχη βγήκε ο Κωνσταντίνος, ο οποίος έγινε μονοκράτορας.

Ο Κωνσταντίνος προχώρησε σε σημαντικές αλλαγές για την καλύτερη διοίκηση της αυτοκρατορίας:

Αναδιοργάνωσε το διασπασμένο από την τετραρχία στρατό.
Διόρισε έπαρχους με πολλές εξουσίες στις περιφέρειες του κράτους.
Οργάνωσε διπλωματικές επαφές με τους γειτονικούς λαούς.
Έκοψε νέο χρυσό νόμισμα, που κυκλοφόρησε παντού και τόνωσε την οικονομία.
Μετέφερε την πρωτεύουσα από τη Ρώμη στο Βυζάντιο.

Για τις τολμηρές του αποφάσεις, οι οποίες είχαν ευεργετικά αποτελέσματα για την αυτοκρατορία, οι ιστορικοί ονόμασαν τον Κωνσταντίνο Μέγα και οι χριστιανοί Άγιο και ισαπόστολο.

Τα βασικά σημεία-κλειδιά του κειμένου, οργανωμένα για εύκολη μελέτη

Κρίση Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (3ος αιώνας μ.Χ.)
Εξωτερικές επιδρομές (Γότθοι, Πέρσες).
Στρατός πανίσχυρος → συγκρούσεις, ανατροπές αυτοκρατόρων.
Αποσχίσεις επαρχιών.
Διωγμοί χριστιανών → κοινωνικός διχασμός.

Μεταρρυθμίσεις Διοκλητιανού
Τετραρχία (4 διοικητές: 2 Ανατολή – 2 Δύση).
Επαναφορά ασφάλειας και ηρεμίας, αλλά προσωρινά.

Διάταγμα των Μεδιολάνων (313 μ.Χ.)
Κωνσταντίνος + Λικίνιος → ανεξιθρησκία.
Ανοίγει ο δρόμος για τον Χριστιανισμό.

Κωνσταντίνος Μονοκράτορας (324 μ.Χ.)
Αναδιοργάνωση στρατού.
Διοικητικές μεταρρυθμίσεις (έπαρχοι).
Διπλωματικές σχέσεις με γείτονες.
Νέο χρυσό νόμισμα → οικονομική άνθηση.
Μεταφορά πρωτεύουσας στο Βυζάντιο → Κωνσταντινούπολη.

 Ερωτήσεις Ανοικτού Τύπου

1. Ποια ήταν η αιτία των εσωτερικών αναταραχών και των συχνών ανατροπών αυτοκρατόρων;

2. Τι ήταν η Τετραρχία και ποιος αυτοκράτορας την εισήγαγε;

3. Ποιοι ήταν οι δύο τελικοί αντίπαλοι στη μάχη για την εξουσία μετά τον Διοκλητιανό;

4. Τι προέβλεπε το Διάταγμα των Μεδιολάνων (313 μ.Χ.);

5. Γιατί ο Κωνσταντίνος αποφάσισε να μεταφέρει την πρωτεύουσα στο Βυζάντιο;

6. Ποιες οικονομικές μεταρρυθμίσεις εισήγαγε ο Κωνσταντίνος;

7. Γιατί οι χριστιανοί θεωρούν τον Κωνσταντίνο Ισαπόστολο;

8. Τι αλλαγές έκανε στη διοίκηση της αυτοκρατορίας ο Κωνσταντίνος;

9. Ποια είναι η ιστορική σημασία του Κωνσταντίνου για τη μετέπειτα πορεία του Βυζαντίου;

Ερωτήσεις Κλειστού Τύπου (Συμπλήρωσης / Σύντομης απάντησης)

1. Σε ποιον αιώνα παρουσιάστηκε η πρώτη μεγάλη κρίση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας;

2. Ποιοι λαοί εισέβαλαν από βορρά και ποιοι από ανατολή;

3. Ποιοι δύο αυτοκράτορες αναγνώρισαν το χριστιανισμό με το Διάταγμα των Μεδιολάνων;

4. Σε ποιο έτος εκδόθηκε το Διάταγμα των Μεδιολάνων;

5. Τι νέο νόμισμα καθιέρωσε ο Κωνσταντίνος;

6. Πώς ονομαζόταν η νέα πρωτεύουσα που ίδρυσε;

7. Τι σήμαινε για τους χριστιανούς η ανεξιθρησκία;

8. Τι αποτέλεσμα είχε η αναδιοργάνωση του στρατού από τον Κωνσταντίνο;

9. Ποια ήταν η μεγαλύτερη συνεισφορά του Διοκλητιανού στη διοίκηση;

10. Πώς ονομάστηκε ο Κωνσταντίνος από τους ιστορικούς;

Κατεβάστε το:Μεγάλες αλλαγές στη διοίκηση της αυτοκρατορίας-Φύλλο εργασίας

https://en.wikipedia.org/wiki/PersecutionofChristiansintheRomanEmpire

https://www.joeledmundanderson.com/the-ways-of-the-worldviews-part-12-christian-persecution-in-the-roman-empire/

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A4%CE%B5%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%AF%CE%B1

https://en.wikipedia.org/wiki/Tetrarchy